DNA Nedir. Ne iÅŸe yarar.?

DNA molekülünün ikili sarmal yapısı

Deoksiribonükleik asit ya da kısaca DNA, tüm hücreli canlıların ve bazı virüslerin biyolojik gelişimleri için gerekli genetik bilgiyi taşıyan nükleik asittir.

DNA, canlının özelliklerinin soydan soya geçmesini sağladığı için bazen kalıtım molekülü olarak da adlandırılır.

Bakterilerde ve diÄŸer basit hücreli canlılarda DNA hücrenin içinde dağınık biçimde bulunur. Hayvanları ve bitkileri oluÅŸturan daha karmaşık hücrelerde ise DNA’nın çoÄŸu hücre çekirdeÄŸindeki kromozomlarda bulunur. Enerji üreten kloroplast ve mitokondri organellerinde ve pek çok virüste de bir miktar DNA bulunur.

Moleküler yapı

Bazen “kalıtım molekülü” olarak adlandırılsa da, DNA aslında tek bir molekül deÄŸil, bir çift moleküldür. Bu çift molekül, bir sarmaşığın dalları gibi birbiri çevresinde dönerek bir sarmal oluÅŸtururlar.

Nükleotit dizisinin önemi

Bir gen içerisinde DNA ipliÄŸi üzerindeki nükleotid dizisi her canlının yaÅŸamı boyunca üretmek ve “ifade etmek” zorunda olduÄŸu proteinleri tanımlar. Nükleotit dizisi ile proteinlerdeki amino asit dizisi arasındaki iliÅŸki basit çeviri kurallarıyla belirlenir, bu kurallara topluca genetik kod adı verilir. Genetik kod, kodon denilen, üç nükleotitden oluÅŸan, üç harfli ‘kelimeler’den meydana gelir (ÖrneÄŸin ACT, CAG, TTT). Bu kodonlar haberci RNA (mRNA) ve taşıyıcı RNA (tRNA) aracılığıyla ribozomlarda her kodon bir amino aside denk gelmek üzere proteinlere çevrilirler. 64 deÄŸiÅŸik kodon olasılığı ve sadece 20 deÄŸiÅŸik amino asit olduÄŸundan birçok amino asidin birden fazla belirtici kodonu vardır. DNA üzerindeki nükleotitler mRNA ve daha sonra tRNA üzerine kopyalanırken timin nükleotidi (T) urasil (U) ile deÄŸiÅŸtirilir. Ayrıca protein sentezinin baÅŸlangıcını belirten bir baÅŸlatma kodonu (AUG, metionin amino asidini kodlar) ile bitimini belirten üç olası bitiÅŸ kodonu (UAA, UAG ve UGA) bulunur.

DNA ikileÅŸmesi

DNA ikileÅŸmesi ya da DNA sentezi, hücre bölünmesi öncesinde çift sarmallı DNA’nın kopyalanması iÅŸlemidir. Kopyalanan yeni DNA iplikleri hemen hemen tamamen aynıdır, ancak zaman zaman çoÄŸalmadaki hatalar nedeniyle kopyalama mükemmel olmaz (bkz. mutasyon), ve sonuçtaki her iki sarmal da bir eski ve bir yeni iplikten oluÅŸur. Buna yarı korunumlu çoÄŸalma denir. DNA’nın çoÄŸalması iÅŸlemi üç adımdan oluÅŸur: baÅŸlatma, ikileÅŸme ve sonlandırma.

Facebook da Paylas