Ukrayna

Ukrayna (Ukraynaca: Україна, Ukrayina, /UkrÉ‘inÉ‘/), DoÄŸu Avrupa’da ülke. DoÄŸusunda Rusya, kuzeyinde Beyaz Rusya, batısında Polonya, Slovakya ve Macaristan, güneybatısında Romanya ve Moldova, güneyinde Karadeniz ve Azak Denizi, güneydoÄŸusunda yer alır. Kiev kenti Ukrayna’nın baÅŸkentidir.

Ukrayna ismi, Eski Ä°slav Dili’nde “sınır ülkesi” manasına gelmektedir; ancak ÅŸimdi bilimsel çevrelerde baÅŸka görüşler de mevcuttur. Ukrayna, Slavlar’dan önce sırayla Ä°skitler, Hunlar, Hazarlar, Kıpçaklar ve Altınordu Devleti tarafından kontrol edilmiÅŸtir. Günümüzde Ukrayna’nın baÅŸkenti olan Kiev 9. yüzyılın ortalarına kadar Hazar Hanlığı‘nın bir parçasıydı. 860 yılı civarında Viking kralı Rurik’in kumandanları tarafından Hazarların elinden alındı ve Kiev KnezliÄŸi’nin bir parçası oldu. 14. yüzyılda Ukrayna topraklarının doÄŸu kısmı Kiev dahil Litvanya Grandüklüğü’nün eline geçti. Batı kısımlar ise Lehistan Krallığının bir parçası haline geldi.

16. yüzyıl ortalarında Dinyeper nehri boylarındaki Zaporizya bölgesinde yaÅŸayan bazı gruplar örgütlenerek devletimsi bir birlik oluÅŸturdular. Kendilerine Kazak adını veren bu savaşçı insanlar Lehistan, Osmanlı Devleti ve Çarlık Rusyası‘nı talan ederek geçimlerini saÄŸlıyorlardı. 1648 yılında Bohdan Khmelnytsky’nin önderliÄŸindeki Kazaklar Lehistan’a karşı büyük bir ayaklanma çıkardılar. Rusya’nın desteÄŸiyle çıkarttıkları bu ayaklanmada baÅŸarılı olan Kazaklar Lehistan’dan özerklik kazanarak Zaporizya’da tarihteki ilk Ukrayna devleti olan [[Kazak Atamanlığı]‘nı kurdular. 17. yüzyılın ikinci yarısında bu bölge Lehistan, Osmanlı Devleti ve Çarlık Rusyası arasında büyük çekiÅŸmelere sahne oldu. Ancak Lehistan ve Osmanlı Devleti’nin zayıflaması üzerine bu durumdan Rusya karlı çıktı. 18. yüzyılın sonunda Lehistan’ın parçalanması sonucu Rusya Ukrayna’nın büyük bir bölümüne el koydu.

I. Dünya Savaşı’ndan sonra 1919 yılında Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. Bu cumhuriyet 1922 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler BirliÄŸi’ne katıldı. II. Dünya Savaşı baÅŸladıktan sonra 22 Haziran 1941 tarihinde Alman Wehrmacht birlikleri Sovyetler BirliÄŸine girdiler. Ä°ÅŸgal döneminde 5-8 milyon civarında Ukraynalı yaÅŸamını kaybetti. 500 bin civarında Yahudi öldürüldü.

Ukrayna’nın Sovyet dönemi tarihindeki en önemli olaylardan birisi de 16 Nisan 1986 tarihindeki Çernobil reaktör kazasıdır. Bu kazadan dolayı ortaya çıkan radyoaktif serpinti 350.000 kiÅŸinin olay bölgesinden uzaklaÅŸtırılmasına neden oldu. 8 Aralık 1991 tarihinde Beyaz Rusya, Rusya ve Ukrayna ortak bir karar alarak Sovyetler BirliÄŸi’ni resmen ortadan kaldırmaya karar verdiler. Bağımsız Devletler TopluluÄŸu ilan edildi ve Ukrayna bağımsız bir devlet haline geldi. 2004 yılında Ukrayna tartışmalı bir devlet baÅŸkanlığı seçimi yaÅŸadı. Turuncu Devrim adı verilen protestolar sonucu seçimler yenilendi ve Viktor Yuşçenko devlet baÅŸkanı seçildi.

Bilimsel açıdan en yaygın olarak kabul edilen görüş, Ukrainlerin, Rusların ve Belorusların (Beyaz Rusların), tahminen 14-16. yüzyıllarda DoÄŸu Ä°slav Kavimlerinden kaynaklanmış olmaları ÅŸeklindedir. Öte yandan Sovyet kaynakları ve günümüz Rusya Federasyonunda kabul edilen kaynaklar, Ukraynalıların ve Belorusların, Ruslardan geldiklerini söyler. Ancak 8-9. yüzyıllarda kurulan, merkezi çaÄŸdaÅŸ Ukrayna’nın baÅŸkenti Kiev’de bulunan ve sonradan Kiev Rus Devleti adı verilen devlette eski Ä°slav Kavimlerinin temsilcilerinin yaÅŸadıkları bir gerçektir ve mevcut vakayinamelerde millet olarak Rus, Ukraynalı adı geçmiyor. Aynı zamanda günümüz Ukrayna’sında yaygın kaynaklar aslında Rusların Ukraynalılardan kaynaklandığını iddia eder; yaklaşık 14. yüzyıla kadar varlığını sürdüren Eski Kiev Rus devletinde yaÅŸayan halk, Ukraynalılarmış; MoÄŸollar geldikten sonra Ukraynalılar’ın çoÄŸu Kiev’i terk edip, Kuzeye doÄŸru göç etmeye baÅŸlamış ve sonra, yeni bir devletin baÅŸkenti olacak Moskova adlı bir kenti kurmuÅŸlar; yeni devletin adı, Moskova Rus Devleti, sonra Rus Çarlığı sonra da Rus Ä°mparatorluÄŸudur. Yani bu görüşe göre, günümüzde Moskova’da ve etrafında yaÅŸayan halk, Kiev’den gelen Ukrayna kökenli halkmış; Kiev’de ve Ukrayna’da günümüzde yaÅŸamakta olan halk ise, Ukraynalı ve MoÄŸol-Tatar karışımıymış diye bir görüş de yaygındır. Ancak hem Rusyada hem de Ukraynada resmi düzeyde kabul edilen görüşler, siyasal tutumdan ve devletin menfaatlerinden kaynaklanmaktadır; gerçek ÅŸudur: Rusların mı Ukraynalıların mı daha eski bir halk olduÄŸunu, hangi dilin hangisinden kaynaklandığını tartışmak anlamsız bir ÅŸeydir, çünkü bu iki halkın (ve aynı zamanda Belorusların)ve dillerinin aynı kökeni vardır ve hiç biri bir öbüründen eski deÄŸildir. Ancak politika tarihe karışmaya çalışınca iÅŸte böyle ‘tarihi teoriler’ (ama aslında tarihe aykırıdır) ortaya çıkar.^{[kaynak belirtilmeli]}

Ukraynalı kimliğini oluşturan etnik topluluklar şunlardır:[1]

1. Ukrainler (% 73,8)
2. Ruslar (% 10,3)
3. Beyaz Ruslar (% 0,6)
4. Kırım Tatarları (% 7,5)
5. Moldovanlar (% 0,5)
6. Bulgarlar (% 0,2)
7. Macarlar (% 0,3)
8. Romenler (% 0,3)
9. Lehler (% 0,3)
10. Yahudiler (% 0,2)
11. Yunanlılar(% 0,2)
12. Ermeniler (% 0,2)
13. Tatarlar (Kazan Tatarları) (% 3)
14. Çingeneler (% 0,1)
15. Azeriler (% 0,3)
16. Gürcüler (% 0,1)
17. Almanlar (% 0,1)
18. Gagauzler (% 0,2)
19. DiÄŸerleri (% 0,4)

Tüm SSCB devletlerinde olduÄŸu gibi Ukrayna’da da ekonomi ve üretimin bütün sektörleri baÅŸta Rusya olmak üzere diÄŸer Sovyet Cumhuriyetlerine baÄŸlıydı. 1991′de SSCB dağıldıktan sonra Ukrayna’da bir çok fabrika, iÅŸletme kalmıştı ancak yeni kurulan devletler derin ekonomik ve siyasal krizler yaÅŸamakta oldukları için Sovyetler zamanındaki iliÅŸkiler kesilmiÅŸti; iÅŸletmeler, fabrikalar çalışamıyordu. Yeni piyasa koÅŸullarında ekonominin yeniden hayata dönüştürülmesi ve canlandırılması senelerce sürdü; haksız özelleÅŸtirme sonucu SSCB’den kalan fabrikaların çoÄŸu yeni oligarÅŸinin temsilcilerine neredeyse bedava satılmıştı. Åžimdi Ukrayna’nın ekonomisi biraz da olsa canlanmış durumda, yavaÅŸ yavaÅŸ çalışmaktadır. Ukrayna’da maden kömürü rezervleri çoktur, ancak yeni teknolojilerin yetersizliÄŸi nedeniyle maden kömürü çıkarımı pek geliÅŸmiÅŸ deÄŸil, ocaklarda sık sık gaz patlamaları meydana gelir. BaÅŸlıca ihracatlar, maden kömürü, büyük çaplı borular, hurda demir; Ukrayna’da tarım geliÅŸmiÅŸtir ancak AB ve WTI (DTÖ) engelleri yüzünden tarım ürünleri fazla ihraç edilmiyor. DoÄŸalgaz konusunda Ukrayna, tüm Avrupa gibi Rusya’ya baÄŸlıdır; petrol konusunda da Rusya’ya ve Asya ülkelerine bağımlılık söz konusudur. Ukraynada sıradan vatandaÅŸların yaÅŸam düzeyi düşük; yoksul sayılabilen insanların sayısı, tüm nüfusun %30′u civarında. Aynı zamanda iktidar başında bulunanlar (oligarÅŸi) çok zenginler. 2007-2008 başında enflasyon oranları yükselmiÅŸ (2007 - %17; Ocak 2008 - % 2,9).

Facebook da Paylas